Image: Anchan/Anna Daučíková, Upbringing by Touch, 1996/20, one of five ink-jet prints on aluminum, 80 x 84cm
Takes on Transparency
13 juni – 30 augustus, 2026
PAULINE CURNIER JARDIN en FEEL GOOD COOPERATIVE
ANCHAN/ANNA DAUČÍKOVÁ
ILKE GERS
WILLEM OOREBEEK
Gast samengesteld door RUTH NOACK
Gastschrijver: TILLY LAWLESS
De betekenis van transparantie is op het eerste gezicht helder – het is immers een synoniem voor duidelijkheid. Toch wordt de term geassocieerd met een veelheid aan uiteenlopende concepten: de roep om transparantie in het bestuur veronderstelt dat burgers meer macht krijgen. Maar transparantie krijgt een vijandige lading wanneer de staat burgers begint te surveilleren. Transparantie kan functioneren als een element van modernistische architectuur, bijvoorbeeld wanneer een glazen gevel het licht vrij laat stromen tussen binnen en buiten. Of het werkt als een metafoor van moderniteit zelf, als symbool van openheid en zichtbaarheid, gelijkheid en vrijheid. Vanuit die gedachte brengt de tentoonstelling Takes on Transparency vier kunstwerken samen die in de afgelopen dertig jaar zijn gemaakt en elk vanuit hun eigen invalshoek naar transparantie kijken:
In Projections from the Observatory (2026) laat Ilke Gers licht schijnen door een reeks inkjetprints van expressieve grafiettekeningen. Dit is de laatste stap in een reeks artistieke handelingen die de materiële sporen van haar eigen visualisatieprocessen benadrukken. Daarmee stelt zij de vermeende rationele neutraliteit van wetenschappelijke, optische en ballistische beeldtechnologieën ter discussie.
In Upbringing by Touch (1996/2020) onderzoekt Anchan/Anna Daučíková (zogenaamd) transparante media – een glasplaat en het fotografische apparaat – om maatschappelijke projecties van gender op haar lichaam tegen te gaan en zo het recht op zelfvorming terug te eisen.
In Monochromatic Studies (2007) heeft Willem Oorebeek kleur aangebracht over lokale verkiezingsposters als glasplaten. Zijn overdrukken ontwrichten de geconstrueerde zelfbeelden van politici. Met dit eenvoudige gebaar doorbreekt hij de logica van massaal geproduceerde beelden en opent hij ruimte voor alternatieve perspectieven.
In Fireflies (Lucciole) (2021), een samenwerking tussen Pauline Curnier Jardin en Feel Good Cooperative – een sociaal collectief opgericht door de kunstenaar, een architect en een groep sekswerkers in Rome in 2020 – fungeert licht als een situationeel, relationeel en ethisch medium waarin transparantie en ondoorzichtigheid vorm krijgen. Verlicht en verlichtend onderhandelen de vrouwen over zichtbaarheid en kwetsbaarheid, terwijl ze een ruimte voor intimiteit en zelfzorg creëren.
In de context van de tentoonstelling voelt het passend om onze eigen disclaimer en toelichting te geven: Takes on Transparency probeert het concept transparantie niet volledig te verklaren of te definiëren. De tentoonstelling ontstond vanuit Ruth Noacks methode om middels kunst na te denken over vraagstukken in een open onderzoeksproces. Dit is één concrete uitwerking van dat proces als een tentoonstellingsproject en nodigt bezoekers uit om deel te nemen aan een vorm van kennisproductie die voortkomt uit het kijken naar kunst.
Takes on Transparency werd oorspronkelijk geïnspireerd door de grote glas-in-loodramen van het modernistische Haus Lemke van Mies van der Rohe. Nadat een tentoonstelling, bedacht voor die locatie, niet werd geselecteerd en ongerealiseerd bleef, nodigde directeur Isabelle Sully uit vriendschap gastcurator Ruth Noack—ooit haar docent en nog altijd mentor—uit om haar onderzoek vorm te geven in A Tale of A Tub. Zo vindt de tentoonstelling onderdak in een ander historisch modernistisch wooncomplex – het Justus van Effencomplex – waar architect Michiel Brinkman het principe ‘vorm volgt functie’ toepaste, met name wat betreft de plaatsing van de ramen. Ook buiten het complex heeft de glazen ruit een grotere culturele betekenis in Nederland. Het ‘Nederlandse raam’ is een cultureel fenomeen waarbij mensen de grote ramen op de begane grond onbedekt en open laten, waardoor voorbijgangers vrij zicht hebben. Deze gewoonte is geworteld in zeventiende-eeuwse calvinistische waarden en een streven naar morele transparantie. Uiteindelijk is deze tentoonstelling echter vooral een manier om iets terug te geven, om dankbaarheid te tonen. In de wederkerigheid van vriendschap en het maken van de tentoonstelling wordt een werkende realiteit transparant gemaakt, een realiteit waarin de algemeen bekende, maar zelden gedeelde kwetsbaarheid van afwijzing openlijk wordt getoond en omgevormd tot iets anders.
Biografieën
PAULINE CURNIER JARDIN is een kunstenaar die werkt met installatie, performance, film en tekenen. Haar filmische installaties creëren onverwachte werelden en vertellen verhalen die een ander narratief bieden. Ze is winnaar van de Duitse Preis der Nationalgalerie 2019, de Villa Romana Prize 2021 en kreeg de Villa Medici fellowship 2019-2020, in Rome.
ANCHAN/ANNA DAUČÍKOVÁ woont en werkt in Praag. Hen is een pionier van de feministisch-queer kunst en was een activist en woordvoerder voor LGBTQI+ rechten in Slowakijke in de jaren ‘90. Naast vele jaren lesgeven aan verschillende kunstacademies, richtte hen zich op video essays, met een focus op sociale issues als armoede, post-Sovjet trauma en herinnering. Hun artistieke praktijk omvat schilderen, fotografie, performance, installatie en bewegend beeld. In fotografie en videowerk onderzocht hen het potentieel van queering en niet-normatieve seksualiteit, wat resulteert in gebarenrijke creaties waarin het eigen lichaam en gebaren van de kunstenaar zelf worden uitgevoerd in fotoseries en multi-channel video-installaties.
ILKE GERS is een beeldend kunstenaar uit Aotearoa New Zealand en woont in Rotterdam. Ze tekent, schrijft, print en publiceert, en onderzoekt hoe taal, beweging en perceptie gerepresenteerd kunnen worden buiten de standaard kapitalistische productievormen. Door te experimenteren met alledaagse en industriële materialen, gereedschappen en processen die bedoeld zijn om te mechaniseren, organiseren, verdelen en circuleren, ontwikkelt ze open systemen die specifiek zijn voor, en afhankelijk van, de situatie en context waarin het werk tot stand komt. Hierbij betrekt ze het lichaam met haar eigenaardigheden, met ruimte voor frictie, afwijkingen, improvisatie en geleidelijke verandering.
TILLY LAWLESS is een queer sekswerker, schrijver en (soms) performer uit Sydney. Haar eerste boek, Nothing But My Body, verscheen in 2021 en haar tweede, Thora, in 2024. Ze schrijft regelmatig voor zowel Prospect Magazine als New World Magazine.
RUTH NOACK is tentoonstellingsmaker, kunsthistoricus, schrijver en docent. Haar praktijk beslaat meer dan dertig jaar en omvat educatie en tentoonstellingen, waaronder documenta 12 in 2007. Tussen 2019 en 2021 zette ze The Corner op bij Whitman-Walker in Washington D.C., een kunstinstelling op het snijvlak van LGBTQI+ zorg, gemeenschap en hedendaagse kunst. Noack heeft veel gepubliceerd, waaronder een monografie over Sanja Iveković. Ze is hoogleraar Art and Public aan de Kunstacademie Düsseldorf, waar ze ook de Akademie-Galerie aanstuurt. In haar bijdrage als adviseur en mentor werkte ze onder meer voor de Lidice Art Collections en Kreisau Foundation for European Understanding — twee instituten in Oost Europa, die zijn ontstaan uit een gevoel voor historische verantwoordelijkheid voor de misdaden begaan door Duitsers tijdens de nationaal-socialistische periode.
WILLEM OOREBEEK woont en werkt in Brussel. In zijn werk onderzoekt hij de productie, verspreiding en sociale functies van drukwerk. Door beelden uit de massamedia te overdrukken en te reproduceren onderzoekt hij vormen van representatie en perceptie in een tijd waarin we worden overspoeld door spektakel en visuele overdaad. Hij vertegenwoordigde Nederland op de Biënnale van Venetië in 1997, samen met Aernout Mik en leidde het WIELS residency programma van 2008 tot 2020. In 2025 presenteerde WIELS Brussel een grote overzichtstentoonstelling van zijn werk.